⚠️ Trang này kết nối bạn với các đối tác và thị trường liên kết của Atovia. Chúng tôi có thể nhận hoa hồng từ các đối tác liên kết cho các hoạt động được thực hiện thông qua các liên kết này. Ưu đãi giảm giá có thể thay đổi bất cứ lúc nào theo chính sách! Hãy yên tâm, không có chi phí bổ sung nào cho bạn! Chúng tôi hy vọng điều này sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian tìm kiếm các mặt hàng phù hợp!
Bài tin đã xong, nhưng bạn vẫn ngồi nhìn dòng tiêu đề trống và chưa biết bắt đầu từ đâu. Tình huống này rất quen với người mới viết tin lẫn người viết lâu năm.
Tóm lại, một tiêu đề tin tức tốt nêu đúng ý chính của bài và cho người đọc lý do để đọc tiếp. Bài này đi qua vai trò của tiêu đề, các nguyên tắc cốt lõi, cách giữ tiêu đề khớp với nội dung, cách đặt từ khóa và quy trình rà soát trước khi đăng.
- Tiêu đề tin tức làm nhiệm vụ gì?
- Nguyên tắc cốt lõi: rõ ràng, cụ thể, đủ ngắn
- Cấu trúc câu: chủ ngữ, động từ chủ động, thì hiện tại
- Làm sao để tiêu đề không lệch so với nội dung bài?
- Gây tò mò mà không giật gân
- Đặt từ khóa cho tìm kiếm trực tuyến thế nào?
- So sánh tiêu đề chưa tốt và tiêu đề tốt
- Quy trình rà soát tiêu đề trước khi đăng
- Câu hỏi thường gặp
Tiêu đề tin tức làm nhiệm vụ gì?
Tiêu đề trình bày ý trung tâm của bài một cách ngắn gọn và cho người đọc lý do để đọc tiếp. Đây là cách hướng dẫn viết tin của Đại học Aalto mô tả vai trò của tiêu đề [S1].
Nói cách khác, tiêu đề vừa là bản tóm tắt nhỏ nhất, vừa là lời mời đọc tiếp. Người đọc lướt qua trên điện thoại thường chỉ có vài giây để quyết định.
Tiêu đề cần chứa bao nhiêu thông tin?
Không cần nhồi mọi chi tiết vào tiêu đề. Hướng dẫn của Aalto cho biết tiêu đề không phải chứa toàn bộ nội dung, và phần thân bài không nên lặp lại nguyên văn tiêu đề hay tiêu đề phụ [S1].
Vì vậy, hãy chọn một ý quan trọng nhất của bài. Các chi tiết còn lại dành cho đoạn mở đầu và phần thân.
Nguyên tắc cốt lõi: rõ ràng, cụ thể, đủ ngắn
Một tiêu đề tốt cho người đọc biết ngay ai làm gì. Hướng dẫn của St. Petersburg College yêu cầu tiêu đề rõ ràng, cụ thể, tránh đại từ chưa xác định, lặp từ không cần thiết và chơi chữ không có mục đích [S4].
Về độ dài, hướng dẫn này gợi ý khoảng 5 đến 10 từ. Đó chỉ là chuẩn của một đơn vị, tính theo từ tiếng Anh, chưa phải chuẩn chung cho mọi tòa soạn. Khi áp sang tiếng Việt, bạn chỉ nên xem đây là gợi ý để cân nhắc [S4].
Một nguồn khác, hướng dẫn nội dung của Army.mil, nêu bốn nguyên tắc: rõ ràng, liên quan, ngắn gọn và hạn chế viết tắt [S7]. Đây cũng là chỉ dẫn của một cơ quan cụ thể, nhưng khá dễ áp dụng cho mọi loại tiêu đề.
Cấu trúc câu: chủ ngữ, động từ chủ động, thì hiện tại
Dạng phổ biến của tiêu đề tin là chủ ngữ cộng động từ, hoặc chủ ngữ cộng động từ cộng tân ngữ. Hướng dẫn của Đại học Bang Michigan cũng khuyên dùng động từ ngắn và thì hiện tại [S5].
Các hướng dẫn tiếng Anh khác cũng đi theo hướng này. Aalto cho biết tiêu đề tiếng Anh thường dùng thể chủ động và thì hiện tại, còn Đại học Houston Downtown yêu cầu tiêu đề là một ý trọn vẹn, có chủ ngữ và động từ chủ động [S1][S2]. Hãy nhớ đây là quy ước biên tập của từng cơ quan, không phải luật bắt buộc với mọi tòa soạn.
Với tiếng Việt, bạn không cần bê nguyên quy tắc về thì. Điều đáng giữ lại là tinh thần: chủ thể rõ, động từ ngắn, bỏ từ đệm. Ví dụ, “Phường mở lớp học miễn phí cho người cao tuổi” gọn hơn “Việc mở lớp học miễn phí cho người cao tuổi đã được phường thực hiện” (ví dụ minh họa tự soạn).
Có cần viết hoa kiểu câu hay không?
Hướng dẫn của Đại học Houston Downtown yêu cầu viết hoa kiểu câu (sentence case) cho tiêu đề tiếng Anh [S2]. Đó là quy ước của tiếng Anh. Với tiếng Việt, tài liệu tham khảo của bài không nêu quy tắc nào, nên bạn hãy theo quy chuẩn trình bày của tòa soạn hoặc trang web của mình.
Làm sao để tiêu đề không lệch so với nội dung bài?
Tiêu đề phải đúng cả về sự kiện lẫn ý nghĩa ngầm mà nó gợi ra. Bài giảng về tiêu đề của Đại học Columbia nhấn mạnh điều này, cùng với việc tiêu đề phải dễ hiểu với độc giả phổ thông và hợp giọng điệu của bài [S3].
Đừng phóng đại và đừng cắt mất bối cảnh. Tiêu đề không nên đẩy ý nghĩa vượt quá điều mà bài viết chứng minh được [S3][S6].
Trước khi đăng, hãy tự hỏi bốn câu sau (đây là danh sách tự đối chiếu của tác giả):
- Phần thân bài có chứng minh được từng điều tiêu đề nói không?
- Người chỉ đọc tiêu đề sẽ hiểu đúng hay hiểu lệch sự việc?
- Tiêu đề có bỏ sót bối cảnh làm thay đổi ý nghĩa không?
- Giọng điệu của tiêu đề có hợp với tính chất của tin không?
🛒 Sản phẩm đề xuất
Gây tò mò mà không giật gân
Cách an toàn nhất là giữ sự tò mò bằng chi tiết cụ thể, không bằng lời hứa mập mờ. Đây là lời khuyên biên tập của tác giả, phù hợp với yêu cầu tiêu đề phải rõ ràng, cụ thể và ưu tiên sự chính xác hơn chơi chữ [S3][S4].
Một nghiên cứu năm 2021 đã thử điều này qua hai thí nghiệm trực tuyến với người trưởng thành ở Mỹ (N=629 và N=1.674). Nhóm xem tiêu đề chính xác kèm toàn bộ bài có kết quả nhận thức và hiểu bài tốt nhất [S6]. Bối cảnh nghiên cứu khá hạn chế, nên chưa thể suy rộng cho mọi độc giả.
Cũng cần nói rõ: chưa có công thức nào được xác nhận là bảo đảm tăng lượt nhấp. Vì vậy, đừng đánh đổi tính chính xác để lấy sự hấp dẫn.
Đặt từ khóa cho tìm kiếm trực tuyến thế nào?
Hãy đưa vào tiêu đề những từ khóa mà cả người đọc lẫn công cụ tìm kiếm đều hiểu, và đặt chúng một cách tự nhiên. Hướng dẫn của Đại học Bang Michigan cảnh báo rằng nhồi quá nhiều từ khóa sẽ làm tiêu đề khó đọc [S5].
Ví dụ minh họa tự soạn, không gắn với sự kiện có thật: tiêu đề “Buổi họp quan trọng của tổ dân phố” thiếu thông tin để tìm kiếm. Viết lại thành “Tổ dân phố họp bàn kế hoạch dọn vệ sinh khu phố” thì từ khóa xuất hiện tự nhiên và người đọc hiểu ngay nội dung.
Một cách đơn giản là hỏi: người cần tin này sẽ gõ cụm từ nào? Nếu cụm từ đó đã nằm trong tiêu đề một cách trôi chảy, bạn đã làm đúng.
So sánh tiêu đề chưa tốt và tiêu đề tốt
Bảng dưới đây đặt hai kiểu tiêu đề cạnh nhau theo bốn tiêu chí. Các ví dụ đều là ví dụ giả định tự soạn, không gắn với sự kiện, tổ chức hay người có thật.
| Tiêu chí | Tiêu đề chưa tốt | Tiêu đề tốt |
|---|---|---|
| Tính chính xác | Thư viện gây bất ngờ lớn cho bạn đọc | Thư viện mở thêm phòng đọc cho thiếu nhi |
| Độ cụ thể | Họ vừa thông báo một điều mới | Ban tổ chức thông báo lịch hội sách tháng sau |
| Động từ | Việc triển khai lớp học đã được thực hiện | Phường mở lớp học miễn phí cho người cao tuổi |
| Từ khóa | Buổi họp quan trọng của tổ dân phố | Tổ dân phố họp bàn kế hoạch dọn vệ sinh khu phố |
Nhìn vào bảng, tiêu đề tốt luôn nêu được chủ thể và hành động, còn tiêu đề chưa tốt thường chỉ gợi chung chung.
Quy trình rà soát tiêu đề trước khi đăng
Đừng chốt ngay bản nháp đầu tiên. Hướng dẫn của Đại học Columbia và Đại học Bang Michigan đều khuyên duyệt lại tiêu đề về sự thật, cách diễn đạt và độ dễ đọc [S3][S5].
Dưới đây là quy trình năm bước tác giả thường dùng. Đây là mẹo thực hành, không phải kết quả nghiên cứu:
- Viết ba đến năm phương án, từ gọn đến đầy đủ.
- Đối chiếu từng phương án với nội dung bài.
- Cắt từ thừa và đại từ chưa rõ chủ thể.
- Kiểm tra lỗi chính tả và nghĩa kép, bước cuối mà Đại học Columbia khuyên làm [S3].
- Đọc to, rồi xem thử trên màn hình điện thoại.
- Tiêu đề phải chính xác cả về sự kiện lẫn ý nghĩa ngầm [S3].
- Mức 5 đến 10 từ chỉ là chuẩn của một hướng dẫn, chưa phải chuẩn chung [S4].
- Nghiên cứu năm 2021 có N=629 và N=1.674, giới hạn ở người trưởng thành Mỹ trong thí nghiệm trực tuyến [S6].
- Thì hiện tại và cách viết hoa là quy ước của từng cơ quan, không phải luật chung [S1][S2].
Câu hỏi thường gặp
Tiêu đề nên dài bao nhiêu từ?
Chưa có con số chung. Hướng dẫn của St. Petersburg College gợi ý 5 đến 10 từ, nhưng đó là chuẩn riêng của đơn vị này [S4]. Hãy ưu tiên tiêu đề rõ và đủ ý.
Có bắt buộc dùng thì hiện tại và động từ chủ động không?
Không. Đây là quy ước biên tập mà một số cơ quan áp dụng cho tiêu đề tiếng Anh [S1]. Với tiếng Việt, bạn có thể học tinh thần của nó: chủ thể rõ, động từ ngắn.
Tiêu đề dạng câu hỏi có nên dùng không?
Các tài liệu tham khảo của bài này không kết luận nên hay không nên dùng dạng câu hỏi. Điều chắc chắn là tiêu đề nào cũng phải chính xác và không vượt quá nội dung bài [S3][S6]. Nếu dùng câu hỏi, hãy kiểm tra xem bài có trả lời đúng câu hỏi đó không.
Có nên viết tiêu đề trước khi viết bài?
Theo kinh nghiệm biên tập, bạn có thể nháp sớm để định hướng, nhưng nên chốt sau khi bài xong. Lý do là tiêu đề phải khớp với nội dung, và các nguồn đều khuyên duyệt lại bản nháp [S3][S5].
Vậy hôm nay bạn có thể làm một việc nhỏ: lấy tiêu đề gần nhất mình đã viết, chạy qua năm bước rà soát ở trên và viết lại thành hai phương án để so sánh.
Lưu lại danh sách kiểm tra tiêu đề để dùng cho mỗi bài tin bạn viết.
- Aalto University, “How to write a news article”
- University of Houston-Downtown, “Creating News Article Headlines”
- Columbia University Journalism, “Headlines”
- St. Petersburg College, “How to Write a News Article: Headlines”
- Michigan State University School of Journalism, “Writing great headlines”
- Carcioppolo, Lun, McFarlane (2021), “Exaggerated and Questioning Clickbait Headlines and Their Influence on Media Learning”
- U.S. Army CORE Support, “Importance of quality headlines”
Bạn muốn xem thêm so sánh và hướng dẫn mua hàng?